2026'da Karadağ'a taşınan bir çiftin ilk ay bütçesi, kalem kalem

Budva'da kışı geçirmiş bir dairenin ocak ayı elektrik faturasını alın elinize. Üstte EPCG'nin logosu, en altta tek bir toplam. Aradaki satırlar, çoğu yeni gelenin hiç okumadığı yer: energija (enerjinin kendisi), mrežnina (şebeke kullanımı), gubici (şebeke kayıpları), yenilenebilir enerji katkısı ve KDV. Bu satırların her biri ayrı fiyatlanıyor ve "kilovatsaat kaç para" sorusunun cevabı faturanın hiçbir yerinde tek bir sayı olarak yazmıyor.

EPCG'nin 1 Ocak 2026 tarihli tarife sayfasına göre çift tarifeli sayacı olan bir hane için enerjinin kendisi yüksek tarifede (VT) 5,2424, düşük tarifede (NT) 2,6212 sent/kWh. Aynı sayfanın ikinci tablosu şebeke ücretlerini veriyor: dağıtım için VT 3,9178 ve NT 1,9589, kayıplar için VT 1,9130 ve NT 0,9565, yenilenebilir enerji katkısı 0,4730 sent/kWh, üstüne 8 kW'a kadar bağlantı gücü için ayda 0,6916 € sabit bedel. Kalemleri toplayınca yüksek tarifede kilovatsaat yaklaşık 11,55 sent, düşükte 6,01 sent ediyor. KDV tarife tablosunda gösterilmiyor; faturada ayrı bir satır olarak bekleyin.

Bunun neden bir taşınma yazısının ilk paragrafı olduğu, MONSTAT'ın 30 Eylül 2025'te yayımladığı hanehalkı enerji tüketimi verisinde saklı: Budva'da hanelerin 2024'te kullandığı enerjinin yüzde 90,3'ü elektrik. Sahilde "ısınma" kelimesi çoğunlukla duvardaki klimayı anlatıyor ve ocak faturası, ağustosta gördüğünüz faturanın katları olabiliyor. Bütçeyi yaz rakamıyla yapan aile bunu ilk kış öğreniyor.

Aşağıdaki kalemlerin her birinde rakamın nereden geldiğini yazdım. Bulamadığım rakamı uydurmadım; kiranın ve internetin resmî bir fiyat listesi yok, o iki kalemi kendi teklifinizle dolduracaksınız.

Kira: aynı daire için biri kış, biri yaz olmak üzere iki ayrı fiyat

Karadağ'da kira istatistiği tutan bir kurum yok; MONSTAT tüketici fiyatlarını izliyor ama kira endeksi yayımlamıyor. Elimizdeki en açık referans, avukatların kendi dosyalarından derlediği aralıklar. RoNa Legal'in 17 Nisan 2026 tarihli yazılımcı ve dijital göçebe rehberi tek kişinin kira dahil toplam aylık yaşam maliyetini Budva için kışın 1.400 ile 1.800 €, yazın 2.200 ile 2.500 € arasında veriyor; Kotor ve Tivat'ta kış rakamları 1.400 ile 2.000 € bandında, Bar'da 900 ile 1.200 €. Rehber yazın kiranın iki katına yaklaştığını ayrıca not ediyor.

Ölçek için: MONSTAT'ın temmuz 2026 için açıkladığı ortalama net maaş 1.037 €, tüketici fiyatları aynı ay yıllık yüzde 3,8 arttı. Budva'da kışlık bir tek kişilik bütçe bile ortalama yerel maaşın üstünde.

İki kişilik bütçede tek kişi rakamını ikiyle çarpmayın; kira ve faturalar paylaşılıyor, yalnız yemek ve sigorta iki kere ödeniyor. Asıl karar sözleşmenin biçimi. Oturma izni dosyası noter onaylı 12 aylık kira sözleşmesi istiyor ve ev sahibinin eylülde verdiği kış fiyatını haziranda değiştirmesinin önündeki tek dayanak o imzalı kâğıt. Depozitoyu, iade şartını ve faturaların kimin adına kalacağını aynı sözleşmeye yazdırın.

Elektrik, su, internet: üç fatura, üç ayrı hesap mantığı

Elektrikte hesabı kendiniz yapabilirsiniz. Diyelim ki klimayla ısınan bir daire ocakta 800 kWh yaktı ve bunun 500'ü yüksek, 300'ü düşük tarifeye düştü. Yukarıdaki bileşenlerle 500 × 0,1155 artı 300 × 0,0601, artı sabit bedel: KDV hariç yaklaşık 76 €. Tüketim rakamı benim varsayımım, istatistik değil; sizinki yalıtıma ve klimanın yaşına göre bunun yarısı da olabilir, iki katı da. Kilovatsaatin yarısından fazlası enerji değil, şebeke ve kayıp bedeli; düşük tarife saatlerine kaydırılan çamaşır ve boyler faturayı gerçekten küçültüyor. Aboneliğin adınıza devri ve VT/NT saatleri Glatko'nun ilk 30 gün yazısında anlatılıyor, burada tekrar etmiyorum.

Su belediyeye göre değişiyor. Budva'nın 2026 tarifesini düzenleyici kurum REGAGEN'in 28 Temmuz 2025 tarihli kararı belirledi ve Vodovod Budva bu kararı sitesindeki cjenovnik (fiyat listesi) sayfasında PDF olarak yayımlıyor: su için ayda 2,4759 € sabit bedel artı metreküp başına 0,9807 €, kanalizasyon için 0,3065 € sabit artı 0,2881 €/m³. Ayda 10 m³ kullanan iki kişi için toplam 15,5 € civarı, KDV ayrıca. Podgorica, Bar ve Tivat'ın kendi işletmeleri ve kendi listeleri var; ev sahibinden eski bir fatura isteyin, hem tarifeyi hem abone numarasını (šifra korisnika) oradan görürsünüz.

İnternet için rakam yazmıyorum. Crnogorski Telekom, One ve m:tel paketlerini sık değiştiriyor ve bu yazı için üçünün de güncel fiyatını resmî bir sayfadan doğrulayamadım. Taşınmadan önce operatörün sitesinden o ayın paketini alın, bütçeye onu yazın.

Sağlık sigortası ve izin dosyası: harç küçük, dosyanın çevresi büyük

İdari harç tarafında resmî rakamlar gov.me'nin yabancılar bilgi sayfasında duruyor: dozvola za privremeni boravak i rad (geçici oturma ve çalışma izni) verilmesi için 60 €, uzatma için 30 €, başvuru ücreti 2 €, kartın basımı 5 €. Devlete ödediğiniz para kişi başı 70 €'yu bulmuyor. RoNa'nın iki ayrı rehberi toplam harç kalemini biri 70 ile 120 €, diğeri 40 ile 80 € arasında veriyor; fark, hangisinin çeviri ve noteri "harç" saydığından geliyor. Bütçeye devletin tarifesini ayrı, çevresini ayrı yazın.

Çevre dediğim şey dosyanın pahalı kısmı. RoNa'nın 30 Haziran 2026 tarihli, 26 Ağustos'ta güncellenmiş başvuru rehberine göre yeminli tercüman ve noter için 100 ile 300 €, yerel sağlık sigortası poliçesi için kişi başı ayda 30 ile 80 € hesaplayın. Aynı rehber banka hesabında kişi başı en az 3.650 € bakiye görünmesini istiyor; bu para harcanmıyor ama ekstre alındığı gün orada durması gerekiyor, yani taşınma bütçesinden ayrı tutulacak bir kalem. Diploma denkliği (nostrifikacija) gerekiyorsa lise için 50, üniversite için 100 €. Apostilli adli sicil belgesi Türkiye'den geliyor ve altı aydan eski olmamalı.

Sigortada iki ayrı düzen var. Mülk, aile birleşimi veya dijital göçebe yoluyla gelenler 365 günlük yerel poliçe alıyor. Kendi şirketinin müdürü olarak gelen kişi 30 günlük poliçeyle başvuruyor, çünkü bordro işlemeye başlayınca sosyal primler devreye giriyor. RoNa'nın devlet sağlık kapsamı yazısı bu primi ayda 150 ile 180 € olarak veriyor; karşılığında müdürün kendisi, eşi ve 18 yaş altı çocukları devlet sağlık sistemine (zdravstveno osiguranje) giriyor, bir ay prim aksarsa kapsam düşüyor. Aynı yazı yabancı yatırımcıların yaklaşık yüzde 80'inin bekleme süreleri yüzünden buna rağmen özel sigorta da yaptırdığını not ediyor.

Süreler bütçeyi doğrudan etkiliyor, çünkü izin çıkana kadar turist statüsündesiniz. RoNa'nın haziran rehberi şirket üzerinden dosyalarda 15 ile 20 gün, mülk, aile ve dijital göçebe dosyalarında 40 günü aşan, yoğun dönemde 60 güne varan süreler yazıyor; aynı büronun nisan tarihli yerleşim rehberi daha geniş bantlar vermişti (çalışma temelli 30 ile 60, mülk temelli 45 ile 90 gün). Siz uzun olanı planlayın. Hangi yolun size açık olduğuna henüz karar vermediyseniz RoNa'nın oturum izni yollarını karşılaştıran sayfası beş yolu tek tabloda gösteriyor ve büronun 2026 ücretlerini açık yazıyor: dijital göçebe dosyası 1.200 €, mülk üzerinden dosya 2.200 €, şirket kuruluşuyla birlikte tek ortaklı paket 3.300 €. Avukatsız da başvurabilirsiniz; bu satırı bütçeye koyup koymamak sizin kararınız.

Taşınma günü: kamyon, ilk temizlik ve 24 saatlik sayaç

Nakliye için doğrulanmış bir piyasa istatistiği yok; İstanbul'dan Budva'ya bir kamyonun fiyatı hacme, mevsime ve sınır evrakına göre değişiyor. Yapabileceğiniz en iyi şey üç yazılı teklif almak ve teklifte ambalajın, kat taşımanın ve sigortanın dahil olup olmadığını okumak. Karadağ tarafında taşıma ve taşınma öncesi temizlik için Glatko üzerinden ücretsiz iş talebi açıp birden fazla doğrulanmış ekipten teklif alabilirsiniz; talebe tarihi, katı ve asansör durumunu yazın.

Kamyon boşaldıktan sonra sayaç işliyor. Kendi kiraladığınız dairede prijava boravišta (adres kaydı) için süreniz 24 saat; otelde veya turizm kaydı olan bir apartta kalıyorsanız yükümlülük işletmecide ve süresi 12 saat. Kayıt polise ya da yerel turizm örgütüne yapılıyor ve izin çıkana kadar yetişkin başına günde 1 € turist vergisi (boravišna taksa) ödüyorsunuz; rakam RoNa'nın haziran rehberinden, tutar belediyeye göre değişebilir. İki kişi için otuz günde 60 € eder; küçük bir kalem ama izin dosyasına giren konaklama kaydı bu ödemeyle çıkıyor.

Bütçede görünmeyen üç kalem

Birincisi ceza. RoNa'nın 4 Eylül 2026 tarihli konaklatanın 12 saat yükümlülüğü yazısı Yabancılar Kanunu'nun 212 ve 214. maddelerine dayanarak kayıt ihlalinde yabancıya 60 ile 600 €, kaydı aksatan gerçek kişi ev sahibine 150 ile 500 € ceza yazıyor. "Ev sahibi hallederim dedi" cümlesi bu cezayı size yazdırmaya yetiyor; kaydın yapıldığını gösteren çıktıyı ilk gün isteyin.

İkincisi takvim. Hükûmet 23 Temmuz 2026'da vize rejimi kararnamesini değiştirdi (Resmî Gazete CG 108/2026, 24 Temmuz); 1 Kasım 2026'dan itibaren Türk vatandaşları Karadağ'a vizeyle giriyor, 31 Ekim'e kadar 30 günlük vizesiz kalış sürüyor. Geçerli oturma izni olan kişi vizeye takılmıyor, mülk sahibi olmak tek başına giriş hakkı vermiyor. RoNa'nın 26 Ağustos tarihli usul yazısına göre uzun süreli D vizesi için başvuru seyahatten en geç 60 gün önce yapılıyor. Bugün 9 Eylül; ekim ortasında taşınıp dosyayı kasımda vermeyi planlayan aile için bu takvim çalışmıyor. Kimin muaf olduğu ve mülkün neden yetmediği RoNa'nın 1 Kasım sonrası giriş rehberinde madde madde duruyor.

"Girişin kapısı değişiyor, yerleşimin hukuku değişmiyor." RoNa Legal, 14 Nisan 2026 tarihli yerleşim rehberi, 7 Eylül 2026 güncellemesi.

Üçüncüsü gelecek yılın bütçesi. İzin bir yıllık veriliyor; yenileme başvurusu sürenin bitiminden en erken 60, en geç 30 gün önce yapılıyor ve yenilemede dayanağın hâlâ ayakta olup olmadığına bakılıyor: kira sözleşmesi bitmiş mi, şirket primini ödemiş mi. Mülk üzerinden izin alanlar için bir tuzak daha var: ülke dışında art arda 30 günden uzun kalmak izni düşürüyor. Kışı İstanbul'da geçirmeyi düşünen mülk sahibi planı buna göre yapmalı.

Adı yukarıda sık geçen büro hakkında kısa bir not: RoNa Legal, Kocaeli Barosu'na kayıtlı avukatların kurduğu, Budva ve İzmit ofislerinden Karadağ ve Türkiye hukukunda çalışan bir hukuk bürosu; yukarıdaki sürelerin ve dosya maliyetlerinin çoğu o büronun kendi rehberlerinden alındı.

Birinci ayın sonunda ödenmiş ve teslim edilmiş olması gerekenler

1. Ödenmiş: sözleşmedeki rakamla ilk ay kirası ve depozito; adınıza geçmiş ya da devri yazılı konuşulmuş elektrik ve su; iki kişilik sağlık poliçesi.
2. Teslim edilmiş: prijava boravišta kaydı, çıktısı elinizde; MUP'a verilmiş oturma izni dosyası, harç makbuzu dosyanın içinde.
3. Hesapta duran: kişi başı 3.650 € bakiye, ekstre tarihi dosyayla uyumlu; takvimde 1 Kasım'a göre işaretlenmiş izin ya da vize günü.